Là người có bản lĩnh, quyết đoán, nhiều mưu kế, tận tụy trong công việc, luôn đề cao phép nước, cư xử nghiêm minh, không nể tình riêng. Năm 1258, khi quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt, ông đã 64 tuổi nhưng vẫn khẳng khái trả lời vua Thái Tông: “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo!”. Sau đó, chỉ trong 10 ngày, quân dân nhà Trần phản công, đánh tan giặc Mông Cổ(*).

Sử chép ông là người trung thực, hết lòng vì vương triều Trần. Lúc ấy, có kẻ đàn hặc, tới chỗ Trần Thái Tông, khóc mà nói:

- Bệ hạ còn thơ ấu mà Trần Thủ Độ thì quyền át cả vua, xã tắc rồi sẽ ra sao?

Nhà vua lập tức đưa người đó đến gặp Thủ Độ, nói:

- Trẫm biết Thượng phụ chỉ có tấm lòng son vì nước chứ không có bụng riêng nào. Vậy kẻ kia thấy Thượng phụ chuyên quyền, dám ngờ vực xằng bậy, tâu với trẫm là Thượng phụ chuyên quyền có thể không hay cho xã tắc. Đó là lời nói có hại đến nghĩa vua tôi và tình cảm chú cháu giữa Thượng phụ và trẫm.

Trần Thủ Độ trầm ngâm suy nghĩ rồi tâu:

- Đúng như những lời hắn nói. Thật quả có chuyên quyền. Thế mới biết trăm người vâng dạ không bằng một người nói thẳng. Trong triều duy chỉ có người này ngay thẳng, bạo dạn, dám nói những điều người khác chỉ dám nghĩ. Một triều đại muốn thịnh trị là phải khuyến khích người nói thật.

Nói xong xin phép vua lấy tiền thưởng cho người ấy.

Sử chép câu chuyện ông không vì tình riêng mà quên việc chung, làm sai luật pháp. Chuyện kể rằng một lần Trần Thị Dung ngồi kiệu đi qua thềm cấm, bị quân hiệu ngăn lại. Trần Thị về khóc với Trần Thủ Độ:

- Ai ngờ mụ này là vợ ông mà bị bọn quân hiệu khinh nhờn đến thế!

Trần Thủ Độ tức giận, cho người đi bắt người quân hiệu về để trị tội. Khi người quân hiệu ấy đến, Trần Thủ Độ tra hỏi ngay, và đã vỡ lẽ. Ông nói:

- Ngươi ở chức thấp mà giữ được luật pháp, ta còn trách gì nữa!

(*): Theo Từ điển bách khoa VN, tập 4, trang 555, NXB Từ Điển Bách Khoa, Hà Nội, 2005.

PHẠM MINH THẢO
(Trần triều hiển thánh)
http://www3.tuoitre.com.vn/TTC/Index.aspx?ArticleID=303434&ChannelID=103