|
Người thầy cấp III của chúng tôi luôn nhắc lũ
học trò: “Trong các dấu câu, các em hãy chú trọng lấy dấu hỏi”.
Hỏi để biết và hỏi nghi vấn, lật ngược vấn đề
Hồi còn cắp sách đến trường, tôi được may
mắn học với thầy giáo dạy văn ba năm cấp III, nay gọi là trung
học phổ thông. Thầy truyền vào chúng tôi niềm say mê văn chương,
dạy chúng tôi nhiều điều hay lẽ phải, nhưng tôi nhớ nhất hai
điều thầy dặn đi dặn lại lũ học trò không biết bao nhiêu lần:
phải biết cách học và phải biết nghi ngờ, phản biện, hay nói như
thầy là “biết cãi”...
Từ thời cổ đại, một nhà hiền triết Hi Lạp đã từng nói về thầy
mình, cũng là một nhà hiền triết khác: “Ông ấy là thầy tôi,
nhưng chân lý còn hơn cả ông ấy”. Như thế, cãi đây là vì chân
lý, để tìm ra chân lý, xuất phát từ sự nghi ngờ lành mạnh, từ
những câu hỏi trăn trở, suy tư.
Người thầy cấp III của chúng tôi luôn nhắc lũ học trò: “Trong
các dấu câu, các em hãy chú trọng lấy dấu hỏi”. Hỏi để biết và
hỏi nghi vấn, lật ngược vấn đề.
Chính vì phẩm chất biết nghi ngờ, biết cãi này mà Galileo,
Copernic và nhiều nhà tư tưởng khác của loài người đã chấp nhận
tất cả để bảo vệ chân lý, tìm ra chân lý, đưa loài người phát
triển tới những miền sáng mới của tri thức.
Tính biết cãi, luôn tìm tòi, trăn trở này giúp học trò và sau
này là những công dân trưởng thành của đất nước biết cách học
không chỉ ở người thầy, mà rộng hơn, học suốt đời, tự học. Chính
cha ông ta cũng nói: “Học thầy không tầy học bạn”, còn trong
tiếng Việt có cụm từ “trường đời”.
Học khi mình không còn là cô cậu học trò nhỏ, khi không còn
người thầy kèm cặp mình, mà cuộc sống và chính bản thân là người
thầy của mình. Xã hội học tập cũng từ đây mà ra đời, tạo ra sự
năng động, phát triển không ngừng.
Thiển nghĩ đức tính, phẩm chất biết cãi này cũng sẽ góp một phần
hữu hiệu ngăn ngừa và loại bỏ các “khối u trên cơ thể giáo dục”
nước nhà: nạn thi cử nặng nề, tốn kém, chạy theo học giả, bằng
giả, học dỏm; nạn học thêm, dạy thêm tràn lan...
Bởi lẽ khi đã có tư duy độc lập, học trò không còn học chỉ để
thi, đâu cần phải chạy theo thi cử, việc ra đề thi cũng hướng
đến mục tiêu kích thích năng lực tư duy độc lập của học trò, nên
việc học sẽ dần đi vào thực chất. Khi đã có tư duy độc lập, học
trò cũng không cần phải đi học thêm vì ngay trong chính khóa các
em đã biết cách động não, tự suy nghĩ, tự học...
Trong bài “Cắt bỏ ba khối u dị dạng trên cơ thể giáo dục”, GS
Hoàng Tụy viết: “Cái tội lớn nhất của một nền giáo dục hư đốn
chính là tạo ra nhu cầu giả tạo buộc học sinh phải học thêm
ngoài giờ, tập cho họ thói quen dựa dẫm vào thầy, ngại tự học,
ngại tìm tòi, suy nghĩ độc lập, cho nên cứ rời thầy ra, rời nhà
trường ra là y như những con gà công nghiệp mới ra khỏi chuồng
đã luống cuống tìm cách chui lại vào chuồng”.
Không lẽ chúng ta cứ năm này qua năm khác cho ra trường đời
những “chú gà công nghiệp” mãi sao? Đâu rồi những chú chim ưng
dũng cảm, kiêu hãnh tung cánh vào bầu trời khoáng đạt, bao la?
NGUYỄN LÂM
http://www.tuoitre.com.vn |