Cập nhật ngày 17-09-2004 Xứ Huế

Trang này

XỨ HUẾ

Tôi có dịp trở lại Huế sau 10 năm, lại nhằm lúc Huế đang có lễ hội nên không khí tĩnh lặng vốn có tạm thời nhường bước cho sự nhộn nhịp, ồn ào, náo nhiệt kéo dài đến tận khuya của du khách lẫn người bản xứ.

Huế có cầu Tràng Tiền, đã “chết đi sống lại” mấy lần, những tưởng rằng sẽ không còn nữa vì đã một thời người dân Huế chỉ được phép sử dụng cầu Phú Xuân. Cầu Tràng Tiền trong những ngày lễ hội được khoác lên tấm áo màu sắc sặc sỡ và được thay đổi sau mỗi 30 giây bằng dàn đèn được diều  khiển bằng vi tính. Chiều xuống, người dân Huế hay đứng bên mạn cầu Phú Xuân vừa để xua đi oi bức mùa hè vừa để ngắm sự lung linh của cầu Tràng Tiền. Với người Huế, đó đã là hiện đại. Những o Huế mặc áo dài, đội nón lá, thong thả đạp xe trên cầu Tràng Tiền là những hình ảnh rất Huế, không thể lẫn với nơi nào. Trước đây, vào sáng sớm, tôi hay ngồi đầu cầu phía đường Trần Hưng Đạo vừa nhâm nhi cà phê vừa nhìn về phía cầu Tràng Tiền. Hôm nay, cũng sáng sớm, cũng phía đầu cầu, quán cà phê đã không còn, vẫn có những o Huế mặc áo dài, đội nón lá, đạp xe đạp và bịt …khẩu trang. À ! thì ra Huế cũng đang thay đổi.

Huế có Đại Nội, kinh đô của triều Nguyễn. Khuôn viên của Đại Nội được thiết kế theo hình vuông, có diện tích khá rộng. Nếu đi  cho đủ các cung và điện thì phải hai ngày. Đại Nội được bao bọc bởi những bờ tường cao khoảng 5m, và bên ngoài có hào sâu khoảng 10 cho đến 20m. Nghe đâu dưới hào sâu vẫn còn đầy dẫy những xác người. Có thể đó là những người lính xa xưa, và có cả những người dân Huế bị …xảy chân. Từ bên ngoài muốn vào Đại Nội phải qua những cây cầu ngắn và các cửa như Thượng Tứ, Quảng Tử, …Ngọ Môn là cửa chính diện đi vào điện Thái Hòa, chỉ dành cho nhà vua. Chính tại Ngọ Môn, vua Bảo Đại đã trao ấn kiếm cho Trần Huy Liệu, chấm dứt triều Nguyễn, triều đại cuối cùng được ghi nhận trong Việt Nam Sử Lược. Sau bao nhiêu năm, bây giờ người ta mới sực nhớ đến ấn kiếm ngày xưa, để đâu không ai biết. Những nhân vật có liên quan bắt đầu chỉ trỏ. Báo chí cũng nhảy vào để tham gia tìm kiếm, nhưng vẫn bặt vô âm tín. Ấn kiếm là tượng trưng cho quyền lực của vương triều, được đúc bằng kim loại quý và được nạm bằng những viên đá quý. Không chừng tưởng là kiếm sắt nên cho vào lò rồi cũng nên. Nếu vậy thì chẳng khác gì có người cho rằng  Đàn Nam Giao giống như đàn tranh hay đàn tỳ bà gì đó. Dấu vết chiến tranh còn đọng lại ở Kinh Thành Huế. Bên trong Đại Nội có khu trưng bày các loại pháo thần công, xe tăng, pháo cao xạ,… Bên hông Ngọ Môn, còn một lỗ thủng to tướng, do đạn Bê Bốn Mươi của năm Mậu Thân.

Đến Huế lần này, tôi có dịp nghe nhạc cung đình Huế. Đây là loại nhạc dành để thết đãi các sứ thần, hoặc để giúp vui cho triều đình. Phải nói là không đến nỗi khó nghe lắm như tôi lầm tưởng, mà còn rất hay nữa. Thậm chí có một số đoạn tấu nhạc giật không kém nhạc ngày nay. Nhạc cung đình Huế trong thời gian gần đây hay được biểu diễn trong các nhà hàng, khách sạn phục vụ cho các tua du lịch. Nhưng lần này, nhạc cung đình được trình diễn ngay tại điện Duyệt Thị Đường, là một loại nhà hát của triều Nguyễn xa xưa. Trong nhà hát này, cũng có “vé trệt” và “vé lầu”. Rất đông người xem. Tây cũng như ta, vỗ tay nhiệt tình cho các tiết mục đặc sắc như Dâng Rượu, Hò Mái Nhì.

Huế có nón bài thơ. Nơi tập trung làm nón lá nhiều nhất là Thôn Đốc Sơ Xã Hương Sơ. Tuy nhiên, do nghề làm nón không thu nhập cao, nên ngày càng ít người làm, hoặc nếu có, thì cũng coi là nghề phụ.Nếu dành cả ngày để làm nón, thì một người cũng chỉ có thể làm được hai cái, công xá chục ngàn một cái. Công đoạn làm nón lá gồm các động tác xâu, xòe, úp, đè, khâu. Lâu nhất là lúc khâu. Bài thơ được cắt sẵn cùng với hình ảnh của cầu Tràng tiền, chùa Linh Mụ được gá lên khuôn nón sau khi xòe. Nón lá và mè xửng là hai món qua được du khách mua nhiều nhất. Với Tây, thì nón lá là số một, nhất là gặp o nào có khả năng dịch các câu thơ cho Tây gật gù ra chiều tâm đắc là hốt bạc.

Áo dài và nón lá làm nên nét duyên của thiếu nữ Huế. Nghe nói rằng, ngày xưa ở Huế, các o rất trọng về bề ngoài. Đi mô cũng áo dài, người mô cũng áo dài. Đi chợ áo dài, đi học áo dài, đi làm áo dài, ra ngõ cũng phải mặc áo dài. Sang áo dài, kém cũng phải áo dài. Đặc biệt áo dài tím chỉ Huế mới có. Tôi còn nghe kể lại rằng trường nữ trung học Gia Long tại Saigon, các nữ sinh phải mặc áo dài tím, có phải vì trường này mang tên của vua triều Nguyễn có kinh đô tại Huế không ? Và trường này còn có tên không chính thức là trường áo tím. Ngày nay, các hướng dẫn viên du lịch của Huế tất cả đều phải mặc áo dài tím và đội nón lá. Các nữ sinh viên của Đại Học Huế phải có áo dài tím để mặc trong những buổi lễ trọng đại.

Sông Hương lặng lờ trôi giống như nhịp sống của người dân Huế chậm rãi. Gần như mặt sông Hương không có sóng. Các nhiếp ảnh gia rất thích mặt nước như vậy. Nước sông Hương khá trong  và có thể thấy cá. Hai bên bờ không thấy rác rến và vết dầu mỡ như ở các nơi khác Ngược sông Hương lên thượng nguồn là lăng tẩm của các vua Gia Long, Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định. Xuôi dòng là về phá Tam Giang nổi tiếng và cửa biển Thuận An. Đi đò trên sông Hương thật là thú. Đò ở Huế có dáng rất thuôn và cong lên ở hai đầu. Lên trên đò có thể vừa nghe hò Huế vừa ăn …hột vịt lộn.

Vỹ Dạ là tên một thôn của Huế, được Hàn Mặc Tử đưa vào bài thơ Đây Thôn Vỹ Dạ. Ở Vỹ Dạ hiện nay có một con đường lớn mang tên Hàn Mặc Tử. Muốn đến thôn Vỹ Dạ phải qua Đập Đá trên sông Hương

Đến Huế, ai cũng có những nỗi khổ riêng. Người thì không quen thổ âm của người Huế, mặc dù giọng Huế được coi như tiếng chim hót. Người thì khổ vì từ ngữ dị biệt. Đâu phải chỉ có chi, mô, răng, rứa, hỉ, mà còn là những mì xưa nghĩa là mở hàng, bê ke là hộp quẹt, hắn chỉ ngôi thứ ba. Và cái khổ này mới là nỗi khổ “ngậm đắng nuốt cay”. Tôi nói đúng nghĩa đen. Người Huế ăn quá cay. Món chi cũng cay, cũng có ớt. Tại chợ Đông Ba có đủ các loại ớt : ớt khô, ớt bột, tương ớt,…Trước khi ăn, mình thì hớt ớt ra, người Huế thì múc thêm ớt bỏ vào.

Huế đẹp cả cảnh và người, vì Huế đã từng là Kinh Đô, vì Huế là Cố Đô

06-2002
PQThành

Mọi trao đổi về Thiết kế, Nội dung, Tài Chính và Bản quyền xin liên hệ Webmaster